In-pact

Burgers actief betrekken in heterdaadsituaties
is de sleutel om concrete zaken op te lossen.

Vanuit deze gedachte bedacht de politieman Jan Kees van Baardewijk eind jaren negentig Burgernet. Het lijkt een voor de hand liggende gedachte maar het is een breuk met het verleden waarin het mandaat voor het optreden in specifieke, urgente en acute gevallen van criminaliteit of hulpverlening was voorbehouden aan de politie en andere hulpverleningsdiensten.

 

Dit past in de gedachte dat de politie vanuit haar professionaliteit verantwoordelijk is voor de veiligheid van de burgers. In dit gedachtegoed wordt de burger gezien als slachtoffer, aangever of getuige, in toenemende mate als klant, maar nooit als volwaardig partner.
Van Baardewijk zag de grenzen waar de politie tegenaan liep en hij zag de potentie van bewoners om actief bij te dragen aan heterdaad aanhoudingen.  De meeste burgers zijn begaan met de veiligheid in hun woonomgeving en willen graag een actieve bijdrage leveren. Los van de directe resultaten zag hij in dat samenwerken met burgers de basis is voor de politie om het vertrouwen van het publiek te herwinnen.  Burgernet was geboren.

In-pact is vanaf het begin nauw betrokken bij het Burgernet programma. In-pact is verantwoordelijk voor het programmamanagement en verzorgt praktijkgerichte trainingen voor de managers Burgernet en leidt kerninstructeurs op die verantwoordelijk zijn voor de uitrol van het gedachtegoed in de meldkamer.

Actieve rol gemeente

Nu is het inschakelen van burgers bij de opsporing geen unieke vondst. Er is naast Burgernet een groot aanbod van systemen ontstaan die allemaal een beroep doen op actieve burgers.

Een niet uitputtende opsomming: AED-Alert, Buren Alert, Amber Alert en SMS-Alert. Deze projecten verschillen van elkaar op tijdskritische inzet, anonimiteit, doorberekening van de kosten en het middel waarmee burgers bereikt worden.
Burgernet is het enige burgerparticipatiemiddel waarin ook de gemeente een actieve rol speelt, vanuit de gedachte dat de politie verantwoordelijk is voor de handhaving en opsporing maar dat het uiteindelijk de gemeente is die verantwoordelijk is voor de integrale veiligheid. In het organisatiemodel van Burgernet is die samenwerking vanuit ieders eigen verantwoordelijkheid geborgd.

Burgerparticipatie

Een mooi concept maar er zijn heel veel goede ideeën van de Nederlandse politie nooit tot volle wasdom gekomen. Maakt Burgernet kans van slagen? De voortekenen zijn gunstig. De inzet van burgers lijkt onomkeerbaar.

Onze samenleving is een risicosamenleving geworden: (social) media zorgen ervoor dat mensen zich meer bewust zijn van risico’s, onzekerheid en onveiligheid. De moderne mens is 24 uur per dag bereikbaar en binnen luttele tijd op de hoogte van een bijzondere gebeurtenis of calamiteit. Een reactie van de overheid hierop is dat mensen zelf verantwoordelijk voor hun eigen leven zijn en daarop ook aanspreekbaar zijn.

De wetenschappelijke term voor deze beweging is responsibilisering. In het ideale geval zal responsabilisering leiden tot zelfredzaamheid bij die partijen die verantwoordelijk zijn gemaakt. Dit geldt dus ook voor veiligheid.
De overheid wil dat burgers, al dan niet in samenwerking met de politie, grip krijgen op de eigen situatie wat betreft veiligheid. Door deelname aan burgerparticipatiemiddelen zoals Burgernet verwacht men dat burgers bewust worden van de eigen mogelijkheden om onveiligheid tegen te gaan. En dat zij feitelijk partners worden bij de aanpak van onveiligheid.
Maar het feit dat actoren verantwoordelijk worden gemaakt wil niet zeggen dat zij die verantwoordelijkheid automatisch op zich nemen.

Daar ga ik de politie toch niet voor bellen?

Hoogleraar rechtspsychologie Peter van Koppen is kritisch over de bereidwilligheid van de doorsnee burger. Volgens Van Koppen vinden veel mensen het juist vervelend om geconfronteerd te worden met criminaliteit in de buurt.

Dit blijkt echter niet uit het eerste veldwerkonderzoek uitgevoerd in opdracht van de politie Utrecht: 70 % van de bereikte deelnemers onderneemt daadwerkelijk actie. Dit varieert van uit het raam kijken of huisgenoten informeren tot nu dan maar de hond uitlaten of direct op de fiets springen.
Een belangrijk leerpunt is wel dat een groot aantal deelnemers (33%) een zekere schroom heeft om de politie te bellen.

Uit een gecontroleerd experiment bleek dat deelnemers niet in de gaten hebben dat zij over belangrijke opsporingsinformatie beschikken. En hebben ze dat besef wel dan denkt een niet onaanzienlijk deel dat die informatie niet belangrijk genoeg is om hier de politie voor te bellen.

Hier lijkt het dus vooral te gaan om niet weten en niet om niet willen. De door Van Koppen genoemde onvrede over Burgernet wordt verder weerlegt in een door het SMVP uitgevoerd onderzoek: 98% van de deelnemers is positief over Burgernet.

Heterdaadkracht

De incidenten waar Burgernet voor wordt ingezet zijn woninginbraak, overvallen, winkeldiefstal, straatroof en diefstal van of uit een voertuig. Inzetcriteria zijn een heterdaadsistuatie en een goed signalement. Daarnaast wordt Burgernet vaak bij vermissingen ingezet en door sommige regio’s voor niet-tijdkritische acties (bijvoorbeeld voor inbraakpreventie) en voor crowd management (Giro in Gouda).

En de toepassingsmogelijkheden zijn nog lang niet uitgeput. Burgernet is actief op Youtube en Hyves en wordt in een aantal politieregio’s gebruikt in combinatie met Twitter. Burgernet is inmiddels operationeel in 8 politieregio´s en in 47 gemeenten. Landelijk hebben meer dan een half miljoen mensen zich aangemeld voor Burgernet en zijn er meer dan 200 gemeente aangesloten. Klik hier voor meer informatie over Burgernet.